ISO là gì? Chứng nhận ISO và những chứng chỉ ISO phổ biến

Hiện nay các tổ chức, doanh nghiệp trên toàn cầu đều có tiến hành áp dụng các hệ thống Tiêu chuẩn ISO vào hoạt động kinh doanh của mình không chỉ một mà có thể nhiều hệ thống cùng một lúc để tạo ra hiệu quả kép. Tuy nhiên phải tổ chức nào cũng hiểu cặn kẽ về ISO bởi trên mạng có tràn lan nhiều bài viết về ISO nhưng bản chất của ISO thì ít trang nào đề cập đến. Trong bài viết này diendaniso.com xin giới thiệu đến quý độc giả về định nghĩa ISO là gì ?, lịch sử hình hành cũng như những vấn đề quan trọng mà một hệ thống ISO cần phải có.

ISO là gì?

Cụm từ ISO được viết tắt bởi cụm từ tiếng anh là International Organization for Standardization là tổ chức tiêu chuẩn hóa quốc tế. Đây là một tổ chức phi chính phủ (NGO) được lập ra chuyên phát triển các tiêu chuẩn quốc tế tự nguyện lớn nhất thế giới. Được thành lập từ năm 1947 và có trụ sở chính tại Geneva, Thụy sĩ. Hiện nay các tiêu chuẩn ISO được sử dụng với 3 ngôn ngữ chính là tiếng Anh, tiếng Pháp và tiếng Nga.

Mục tiêu của ISO là thúc đẩy phát triển hoạt động tiêu chuẩn hóa và các hoạt động có liên quan trên toàn thế giới nhằm tạo thuận lợi cho việc trao đổi hàng hóa, dịch vụ và phát triển sự hợp tác trong lĩnh vực trí tuệ, khoa học công nghệ và kinh tế.

Thông qua các thành viên, ISO tập hợp các chuyên gia để cùng chia sẻ kiến thức và xây dựng các tiêu chuẩn quốc tế tự nguyện, dựa trên sự đồng thuận và thích hợp với thị trường, hỗ trợ đổi mới và cung cấp giải pháp cho các thách thức toàn cầu.

Tiêu chuẩn quốc tế ISO cung cấp các yêu cầu, quy định kỹ thuật, hướng dẫn hoặc các đặc tính có thể được sử dụng một cách thích hợp để đảm bảo các nguyên vật liệu, sản phẩm, quá trình và dịch vụ phù hợp với mục đích cũng như chất lượng, an toàn và hiệu quả, tạo thuận lợi cho thương mại quốc tế. Theo thông tin mới nhất năm 2025 này thì tổ chức ISO đã ban hành và công bố hơn 25.000 tiêu chuẩn quốc tế. Tính riêng năm 2024 có 1.533 tiêu chuẩn mới được ban hành bao trùm gần như tất cả các ngành công nghiệp quan trọng (17 lĩnh vực), từ công nghệ tới an toàn thực phẩm, nông nghiệp và chăm sóc sức khỏe cũng như các lĩnh vực có liên quan khác. Tiêu chuẩn quốc tế ISO tác động tới mọi người, mọi nơi.

Nguồn: iso.org

ISO (Tổ chức Tiêu chuẩn hóa Quốc tế) là cơ quan thiết lập các tiêu chuẩn thương mại và công nghiệp trên phạm vi toàn cầu. Chứng nhận ISO chính là “giấy thông hành” khẳng định hệ thống quản lý của doanh nghiệp đạt chuẩn quốc tế, giúp tối ưu hóa quy trình và nâng cao uy tín. Các chứng chỉ phổ biến hiện nay bao gồm ISO 9001 về Quản lý chất lượng, ISO 14001 về Quản lý môi trường, và ISO 45001 về An toàn sức khỏe nghề nghiệp. Việc áp dụng ISO không chỉ giúp doanh nghiệp vận hành chuyên nghiệp mà còn tạo lợi thế cạnh tranh vượt trội trên thị trường đầy biến động.

Video giới thiệu về ISO (Nguồn: iso.org)

Các quốc gia thành viên ISO

Tính đến năm 2026 thì thông tin Tổ chức Tiêu chuẩn hóa Quốc tế (ISO) cũng đã được mở rộng mạng lưới của mình lên 175 quốc gia thành viên. Với mỗi quốc gia này chỉ có duy nhất một tổ chức đại diện tham gia vào ISO.

Lịch sử hình hành tổ chức ISO

Có thể thấy được sự ra đời và phát triển của Tổ chức tiêu chuẩn hóa Quốc tế ISO là xu thế tất yếu của phát triển đời sống và chất lượng của con người. Khi mà mọi thứ được chuẩn hóa và được kiểm soát từ đó giúp nâng cao chất lượng sống và chuẩn hóa trên phạm vi toàn cầu.

Năm 1948 tại Geneva, Thụy sĩ đánh dấu bước ngoặt lớn khi ra đời của Tổ chức tiêu chuẩn hóa Quốc tế ISO. Từ những bước chập chứng non trẻ cho đến bây giờ đã phát triển mở rộng ra toàn cầu và để lại nhiều dấu mốc quan trọng. Chúng tôi xin điểm lại những dấu mốc quan trọng đó:

• Tiền thân (1926 – 1942):

Năm 1926, tổ chức International Federation of the National Standardizing Associations (ISA) được thành lập tại Geneva nhằm thúc đẩy tiêu chuẩn hóa quốc tế trong kỹ thuật. Tuy nhiên, ISA phải ngừng hoạt động năm 1942 do Chiến tranh Thế giới II.

• Thành lập ISO (1946 – 1947):

Sau chiến tranh, tháng 10/1946, tại London, đại diện của 25 quốc gia họp và nhất trí thành lập một tổ chức tiêu chuẩn quốc tế mới. Vào ngày 23 tháng 2 năm 1947, ISO chính thức được thành lập và tạo ra 76 ủy ban kỹ thuật (các nhóm chuyên gia làm việc về một chủ đề cụ thể).

Tiêu chuẩn ISO đầu tiên, được gọi là “ISO/R1:1951” – được xuất bản lần đầu tiên vào năm 1951 để thiết lập nhiệt độ tham chiếu tiêu chuẩn cho các phép đo chiều dài công nghiệp. Ngày nay, tiêu chuẩn đó vẫn tồn tại (sau nhiều lần cập nhật) với tên gọi ISO 1:2002.

• Mục tiêu:

Soạn thảo và ban hành các tiêu chuẩn quốc tế nhằm thúc đẩy thương mại toàn cầu, đảm bảo chất lượng, an toàn, hiệu quả và đổi mới.

• Phát triển sau đó:

Tổ chức Tiêu chuẩn hóa Quốc tế ISO hiện đã nhanh chóng được mở rộng, thu hút thêm nhiều quốc gia thành viên. Hiện nay các bộ tiêu chuẩn nổi bật thường được áp dụng hiện nay gồm có ISO 9000 (quản lý chất lượng), ISO 14000 (quản lý môi trường), ISO 45001 (an toàn sức khỏe nghề nghiệp), và nhiều lĩnh vực công nghệ khác.

• Ngày nay (2026):

Tính đến năm 2026 này thì tổ chức Tiêu chuẩn hóa Quốc tế ISO có 175 quốc gia thành viên, và đã ban hành được hơn 25.000 tiêu chuẩn quốc tế, trở thành tổ chức tiêu chuẩn hóa lớn nhất và có ảnh hưởng nhất thế giới.

>>> IAF là gì? Vai trò và Các thành viên của IAF?

Cơ cấu tổ chức tiêu chuẩn hóa quốc tế (ISO) gồm?

Tổ chức Tiêu chuẩn hóa Quốc tế ISO hiện nay được vận hành theo mô hình phi chính phủ, các thành viên chính là các cơ quan tiêu chuẩn quốc gia. Cơ cấu quản trị của tổ chức ISO này thường bao gồm các cấp cao, các ủy ban chính sách, ban kỹ thuật và ban thư ký trung ương.

• Đại Hội đồng (General Assembly):

Cơ quan này có thẩm quyền cao nhất quyết định các vấn đề của ISO. Đại hội đồng họp toàn thể mỗi năm một lần, gồm tất cả các nước thành viên và quan chức của ISO. Mỗi kì họp sẽ đưa ra các quyết định chiến lược, thông qua ngân sách, chính sách và kế hoạch trung hạn.

• Hội đồng ISO (ISO Council):

Bên dưới đại hội đồng là hội đồng ISO. Cơ quan này chịu trách nhiệm về hầu hết các vấn đề quản lý. Hội đồng ISO này có trách nhiệm hoạch định chiến lược dài hạn, ngân sách hàng năm, quan hệ quốc tế và các vấn đề chính sách.

Sau hội đồng cổ đông họp mỗi năm 2 lần và sẽ bao gồm có 20 thành viên được Đại Hội đồng ISO bầu ra, các cán bộ của ISO và Chủ tịch Uỷ ban Phát triển chính sách (CASCO, COPOLCO, DEVCO);

Có ba ủy ban chính sách trực thuộc:

• CASCO – Ủy ban về đánh giá sự phù hợp (conformity assessment)
• COPOLCO – Ủy ban chính sách tiêu dùng (consumer policy)
• DEVCO – Ủy ban về các quốc gia đang phát triển (developing countries)

• Ban Quản lý Kỹ thuật (Technical Management Board – TMB):

Chịu trách nhiệm tổ chức, điều phối các hoạt động kỹ thuật: lập kế hoạch kỹ thuật, quy tắc thủ tục, giám sát các Ủy ban kỹ thuật (TCs). Gồm Phó Chủ tịch phụ trách kỹ thuật và 15 cơ quan thành viên được bầu.

• Ban Thư ký Trung tâm (Central Secretariat): 

Ban thư ký trung tâm (Central Secretariat) hiện được đặt tại Geneva, Thụy Sĩ. Ban này chuyên hỗ trợ điều phối, cung cấp dịch vụ văn phòng, quản lý hành chính, hỗ trợ kỹ thuật và quản lý tài liệu.

Tổng Thư ký (Secretary-General) lãnh đạo Văn phòng trung ương.

• Các Ban Kỹ thuật/Tiểu ban kỹ thuật (Technical Committees/Sub – Committees – ISO/TCs/SCs):

Đây là nơi thực thi việc soạn thảo, phát triển, sửa đổi tiêu chuẩn. , xây dựng các tiêu chuẩn và tài liệu dạng tiêu chuẩn của ISO. Các chuyên gia từ các quốc gia thành viên được lựa chọn làm đại biểu, làm việc cùng nhau để thảo luận, soạn thảo tài liệu kỹ thuật.

Giới thiệu các loại thành viên của Tổ chức ISO

1. Thành viên đầy đủ: 

Khi một quốc gia hoặc tổ chức/doanh nghiệp tham gia ISO hoặc áp dụng các tiêu chuẩn ISO, sẽ nhận được nhiều lợi ích rõ rệt trên nhiều khía cạnh:

Ở cấp quốc gia

• Hội nhập quốc tế thuận lợi: Tạo điều kiện cho hàng hóa, dịch vụ dễ dàng tiếp cận thị trường toàn cầu, giảm rào cản kỹ thuật thương mại.
• Nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia: Tiêu chuẩn quốc tế giúp cải thiện chất lượng sản phẩm, dịch vụ, thúc đẩy đổi mới sáng tạo.
• Thu hút đầu tư và hợp tác: Các đối tác, nhà đầu tư yên tâm hơn khi quốc gia tuân thủ tiêu chuẩn quốc tế.
• Đóng góp vào phát triển bền vững: Tiêu chuẩn ISO hỗ trợ quản lý môi trường, năng lượng, an toàn, qua đó góp phần bảo vệ tài nguyên và phát triển dài hạn.

Ở cấp tổ chức/doanh nghiệp

• Nâng cao uy tín và thương hiệu: Doanh nghiệp có chứng nhận ISO thường được khách hàng, đối tác quốc tế tin tưởng hơn.
• Cải tiến quy trình và hiệu quả: ISO giúp chuẩn hóa quy trình, giảm sai sót, tiết kiệm chi phí, tăng năng suất.
• Dễ dàng tiếp cận thị trường quốc tế: Đáp ứng các yêu cầu của nhà nhập khẩu, đối tác toàn cầu.
• Quản lý rủi ro tốt hơn: Hệ thống quản lý chất lượng, an toàn, môi trường giúp doanh nghiệp kiểm soát rủi ro và khủng hoảng hiệu quả hơn.
• Phát triển nhân lực: ISO yêu cầu đào tạo, nâng cao năng lực nhân sự, qua đó tăng tính chuyên nghiệp và gắn kết.

Nguyên tắc xây dựng phát triển các tiêu chuẩn ISO

Dưới đây là những nguyên tắc chủ yếu mà tiêu chuẩn ISO đang hướng đến

• Đáp ứng nhu cầu thị trường

ISO không bắt đầu phát triển một tiêu chuẩn mới. ISO đáp ứng nhu cầu của ngành hoặc các bên liên quan khác như hiệp hội người tiêu dùng. Thông thường, một lĩnh vực hoặc một nhóm báo hiệu sự quan tâm của một tiêu chuẩn cho thành viên ISO đối với quốc gia của mình, sau đó sẽ báo cáo cho ISO.

• Dựa trên chuyên môn toàn cầu

Các tiêu chuẩn ISO được phát triển bởi các nhóm chuyên gia từ khắp nơi trên thế giới, tạo thành các nhóm lớn hơn: các ủy ban kỹ thuật .

Các chuyên gia đàm phán các tiêu chuẩn đến từng chi tiết nhỏ nhất, bao gồm phạm vi, định nghĩa và nội dung chính của chúng. Để biết thêm thông tin, hãy xem danh sách các ủy ban kỹ thuật.

• Thành quả của một quá trình tổng hợp

Các ủy ban kỹ thuật bao gồm các chuyên gia từ các ngành liên quan, nhưng cũng có đại diện của các hiệp hội người tiêu dùng, học viện, tổ chức phi chính phủ và chính phủ. Về điều này, bạn có thể đọc Ai phát triển tiêu chuẩn ISO .

• Dựa trên ý kiến

Việc xây dựng các tiêu chuẩn ISO là một phần của quá trình có sự đồng thuận và các quan sát của các bên liên quan được tính đến.

Các tiêu chuẩn ISO phổ biến nhất hiện nay

Việc áp dụng các tiêu chuẩn quốc tế giúp doanh nghiệp nâng cao uy tín và chuẩn hóa quy trình vận hành. Dưới đây là thông tin chi tiết về các bộ tiêu chuẩn ISO và HACCP mới nhất mà doanh nghiệp cần nắm rõ:

1. ISO 9001:2015 – Hệ Thống Quản Lý Chất Lượng (QMS)

ISO 9001 là tiêu chuẩn nền tảng nhất về quản lý chất lượng. Phiên bản hiện hành ISO 9001:2015 (ban hành ngày 24/09/2015) tập trung vào việc kiểm soát quy trình để đảm bảo sản phẩm/dịch vụ đầu ra luôn đáp ứng mong đợi của khách hàng và quy định pháp luật.

2. ISO 14001:2015 – Hệ Thống Quản Lý Môi Trường (EMS)

Đây là “thẻ thông hành” cho các doanh nghiệp hướng tới sự phát triển bền vững. ISO 14001:2015 giúp tổ chức giảm thiểu tác động tiêu cực đến môi trường, tuân thủ pháp lý và xây dựng hình ảnh thương hiệu xanh, thân thiện với cộng đồng.

3. ISO 22000:2018 – Hệ Thống Quản Lý An Toàn Thực Phẩm

Được ban hành ngày 19/06/2018 để thay thế phiên bản 2005, ISO 22000:2018 là tiêu chuẩn quốc tế áp dụng cho mọi tổ chức trong chuỗi cung ứng thực phẩm. Tiêu chuẩn này kết hợp nhuần nhuyễn giữa nguyên tắc HACCP và các bước thực hành sản xuất tốt (GMP).

4. Tiêu Chuẩn HACCP – Phân Tích Mối Nguy Và Điểm Kiểm Soát Tới Hạn

HACCP (Hazard Analysis and Critical Control Points) là hệ thống quản lý mang tính phòng ngừa. Bằng cách tập trung vào các điểm kiểm soát trọng yếu, HACCP giúp doanh nghiệp thực phẩm nhận diện, đánh giá và kiểm soát các mối nguy hại trước khi chúng trở thành rủi ro cho người tiêu dùng.

5. ISO 13485:2016 – Tiêu Chuẩn Cho Ngành Thiết Bị Y Tế

Dành riêng cho lĩnh vực sản xuất và kinh doanh dụng cụ y tế, ISO 13485:2016 đưa ra các yêu cầu khắt khe về quản lý chất lượng. Từ ngày 01/03/2019, phiên bản này đã chính thức thay thế hoàn toàn phiên bản cũ 2003 để đảm bảo tính an toàn tuyệt đối cho ngành y tế.

6. ISO 45001:2018 – Hệ Thống Quản Lý An Toàn Và Sức Khỏe Nghề Nghiệp

Được ban hành ngày 12/03/2018, ISO 45001 là tiêu chuẩn toàn cầu đầu tiên thay thế cho OHSAS 18001. Mục tiêu trọng tâm của tiêu chuẩn này là bảo vệ sức khỏe người lao động, giảm thiểu rủi ro tai nạn tại nơi làm việc và tạo ra môi trường lao động an toàn.

7. ISO 27001:2013 – Hệ Thống Quản Lý An Ninh Thông Tin (ISMS)

Trong kỷ nguyên số, ISO 27001:2022 là tiêu chuẩn sống còn giúp doanh nghiệp bảo vệ tài sản thông tin quý giá. Được ban hành vào tháng 10/2013 để thay thế bản 2005, tiêu chuẩn này thiết lập hệ thống kiểm soát rủi ro thông tin, ngăn chặn rò rỉ dữ liệu và tấn công mạng.

Sự tham gia của Việt Nam vào tổ chức Tiêu chuẩn hóa Quốc tế ISO

Việt Nam chính thức gia nhập Tổ chức Tiêu chuẩn hóa Quốc tế (ISO) vào năm 1977. Đại diện duy nhất và chính thức của Việt Nam tại diễn đàn này là Tổng cục Tiêu chuẩn Đo lường Chất lượng (STAMEQ), trực thuộc Bộ Khoa học và Công nghệ.

Hiện nay, Việt Nam tham gia với tư cách là Thành viên đầy đủ (Member Body). Điều này đồng nghĩa với việc chúng ta có quyền hạn cao nhất trong hệ thống:

• Được quyền bỏ phiếu và quyết định các chiến lược phát triển của ISO.
• Tham gia trực tiếp vào quá trình xây dựng và biên soạn các tiêu chuẩn quốc tế.
• Có quyền chấp nhận và phát hành các tiêu chuẩn ISO thành Tiêu chuẩn Quốc gia (TCVN).

Những đóng góp và vai trò nổi bật của Việt Nam

Từ khi tham gia năm 1977 cho đến nay thì Việt Nam không dừng lại ở việc áp dụng các tiêu chuẩn có sẵn mà đã chuyển mình trở thành quốc gia đóng góp nội dung cho thế giới. Một số đóng góp đó có thể được kể đến như sau:

Tham gia các Ban kỹ thuật (Technical Committees – TC)

Việt Nam hiện tham gia hơn 140 Ban kỹ thuật và Tiểu ban kỹ thuật quốc tế của ISO. Trong đó, chúng ta đóng vai trò là thành viên quan sát (O-member) và thành viên tích cực (P-member) ở nhiều lĩnh vực chủ chốt như:

• Nông nghiệp và thực phẩm (Gạo, chè, cà phê…).
• Hệ thống quản lý chất lượng và môi trường.
• Công nghệ thông tin và an ninh mạng.

Đăng cai tổ chức các sự kiện quốc tế

Việt Nam đã nhiều lần đăng cai tổ chức các hội nghị thường niên của các Ban kỹ thuật ISO, khẳng định năng lực tổ chức và vị thế của mình trên bản đồ tiêu chuẩn hóa toàn cầu.

Xây dựng tiêu chuẩn cho sản phẩm thế mạnh

Một trong những thành tựu đáng tự hào là Việt Nam đã chủ trì biên soạn và đóng góp quan trọng vào các tiêu chuẩn quốc tế cho các sản phẩm nông sản thế mạnh như Gạo và Hạt điều, giúp sản phẩm Việt dễ dàng thâm nhập vào các thị trường khó tính như Châu Âu, Mỹ và Nhật Bản.

Lợi ích chiến lược khi Việt Nam tham gia ISO

Việc đồng hành cùng ISO mang lại những đòn bẩy quan trọng cho nền kinh tế Việt Nam:

• Thúc đẩy xuất khẩu: Áp dụng tiêu chuẩn ISO giúp hàng hóa Việt Nam vượt qua các “rào cản kỹ thuật” trong thương mại quốc tế.

• Nâng cao năng lực cạnh tranh: Các doanh nghiệp trong nước khi đạt chứng nhận ISO 9001, ISO 14001 hay ISO 22000 sẽ tối ưu hóa được chi phí và nâng cao uy tín thương hiệu.

• Hội nhập sâu rộng: Tham gia ISO giúp Việt Nam tiệm cận với trình độ khoa học kỹ thuật tiên tiến nhất, từ đó cải thiện hệ thống quản lý nhà nước và hạ tầng chất lượng quốc gia.

Tổng kết: Hành trình gần 50 năm của Việt Nam tại ISO là minh chứng cho nỗ lực không ngừng trong việc “quốc tế hóa” chất lượng sản phẩm Việt, khẳng định vị thế của một nền kinh tế năng động và trách nhiệm trên trường quốc tế.

Kết luận

Trong 78 năm ra đời và phát triển, Tổ chức tiêu chuẩn hóa Quốc tế ISO đã thay đổi thế giới một cách mạnh mẽ bằng việc vận hành 25.000 tiêu chuẩn hướng đến tất cả các lĩnh vực hiện nay. Hy vọng với những thông tin này bạn đã có được những thông tin thú vị và bổ ích về Tổ chức ISO. Nếu doanh nghiệp bạn muốn tư vấn thông tin về bất kì tiêu chuẩn nào xin vui lòng liên hệ diendaniso.com nhé !