Tiêu chuẩn ISO 50001:2018 -Hệ thống quản lý năng lượng (EnMS)

Mọi hoạt động vận hành của tổ chức đều phụ thuộc vào năng lượng. Đây là yếu tố cốt lõi để duy trì sản xuất và dịch vụ, nhưng cũng là thách thức lớn về chi phí và môi trường đối với mọi doanh nghiệp. Để giải quyết bài toán này, bộ tiêu chuẩn ISO 50001:2018 đã ra đời như một khung pháp lý quốc tế chuẩn mực. Tiêu chuẩn này thiết lập các yêu cầu giúp tổ chức tối ưu hóa hiệu suất sử dụng năng lượng một cách bền vững.

diendaniso.com xin đưa ra những thông tin liên quan tới tiêu chuẩn ISO 50001:2018. Dù có thể chưa đầy đủ, nhưng những kiến thức dưới đây sẽ là nền tảng ban đầu cho Doanh nghiệp muốn xây dựng và đạt được chứng nhận ISO 50001.

TIÊU CHUẨN ISO 50001 LÀ GÌ ?

Bộ tiêu chuẩn ISO 50001 là tiêu chuẩn quốc tế đầu tiên về Hệ thống Quản lý Năng lượng (EnMS) do Tổ chức Tiêu chuẩn hóa Quốc tế (ISO) ban hành. Phiên bản đầu tiên được ra đời năm 2011 và cho đến nay phiên bản mới nhất của bộ tiêu chuẩn này chính là ISO 50001:2018. Bộ tiêu chuẩn này cung cấp một khung làm việc chiến lược giúp các tổ chức kiểm soát việc sử dụng năng lượng một cách bài bản và khoa học.

Cấu trúc và Mục tiêu cốt lõi của ISO 50001

Tương tự như các tiêu chuẩn hiện nay như ISO 9001 hay ISO 14001, bộ tiêu chuẩn ISO 50001 vận hành dựa trên chu trình PDCA (Lập kế hoạch – Thực hiện – Kiểm tra – Cải tiến). Điều này cho phép doanh nghiệp không chỉ quản lý nhất thời mà còn cải thiện hiệu suất năng lượng một cách bền vững thông qua các hoạt động:

• Thiết lập chính sách năng lượng: Xây dựng cam kết từ ban lãnh đạo về việc sử dụng năng lượng tiết kiệm.

• Số hóa dữ liệu năng lượng: Sử dụng các chỉ số đo lường (EnPIs) và đường cơ sở năng lượng (EnB) để theo dõi mức tiêu thụ thực tế.

• Tối ưu hóa chi phí và môi trường: Trực tiếp cắt giảm hóa đơn tiền điện, khí đốt và giảm thiểu phát thải khí nhà kính (CO2).

• Tuân thủ pháp luật: ISO 50001 áp dụng tốt giúp doanh nghiệp dễ dàng đáp ứng các quy định nhà nước về sử dụng năng lượng trọng điểm.

Mục tiêu của ISO 50001 là giúp tổ chức cải thiện hiệu suất năng lượng, giảm chi phí và hạn chế tác động môi trường. ISO 50001 dựa trên mô hình PDCA, giống như như một số tiêu chuẩn ISO khác. ISO 50001 giúp Doanh nghiệp xây dựng chính sách năng lượng, thiết lập các mục tiêu để đáp ứng chính sách, sử dụng dữ liệu để đáp ứng các mục tiêu, đo lường hiệu quả chính sách và liên tục cải thiện chính sách.

Video giới thiệu Tiêu chuẩn ISO 50001:2018

Tìm hiểu về hệ thống Quản lý Năng lượng ENMS

Hệ thống quản lý năng lượng EnMS (viết tắt Energy Management System). Đây là một hệ thống quản lý năng lượng (EnSM) là kết quả của tiêu chuẩn chứng nhận ISO 50001 được triển khai thành công. Một khi doanh nghiệp của bạn xây dựng được một hệ thống quản lý năng lượng hiệu quả sẽ giúp cho phép bạn thực hiện quản lý năng lượng tốt nhất.

Mục tiêu của hệ thống quản lý năng lượng (EnMS) là bảo tồn tài nguyên, kinh doanh bền vững (nhà sản xuất) và tất nhiên đảm bảo rằng người dùng cuối (người tiêu dùng) không bất tiện và nhận được năng lượng họ cần.

7 Thành phần không thể thiếu để đạt chứng nhận ISO 50001

Để triển khai ISO 50001 hiệu quả, doanh nghiệp cần nắm vững cấu trúc của một hệ thống quản lý năng lượng chuẩn quốc tế, bao gồm:

1. Chính sách năng lượng: “Kim chỉ nam” thể hiện quyết tâm tối ưu hóa chi phí của ban lãnh đạo.

2. Đánh giá năng lượng: Bước quan trọng để tìm ra “điểm đen” tiêu tốn năng lượng (SEUs).

3. Mục tiêu & Chỉ tiêu: Biến tham vọng thành những con số đo lường được.

4. Kế hoạch hành động: Giải pháp thực tế để hiện thực hóa bài toán tiết kiệm.

5. Giám sát & Đo lường: Kiểm soát dòng tiền thông qua việc theo dõi hiệu suất thiết bị.

6. Văn hóa tiết kiệm: Đào tạo nhân viên biến tiết kiệm năng lượng thành thói quen làm việc.

7. Cải tiến liên tục: Duy trì đánh giá định kỳ để hệ thống luôn vận hành ở trạng thái tối ưu nhất.

Phiên bản mới nhất ISO 50001:2018

Chuyển đổi ISO 50001:2018

Như đã nói ở trên thì phiên bản mới sẽ thay thế phiên bản cũ trước đó đồng thời phiên bản cũ sẽ không còn hiệu lực vào ngày 20 tháng 8 năm 2021. Doanh nghiệp cần phải thực hiện chuyển đổi muộn nhất vào ngày 20/08/2021. Mặc dù thời gian bắt buộc còn khá lâu. Tuy nhiên, Doanh nghiệp cần bắt đầu chuẩn bị cho quá trình chuyển đổi càng sớm càng tốt. Doanh nghiệp cần lên kế hoạch hợp lý để thay đổi hệ thống quản lý.

Các lưu ý khi chuẩn bị chuyển đổi ISO 50001:2018

• Doanh nghiệp đảm bảo rằng các nhân viên được đào tạo và hiểu các yêu cầu và thay đổi chính đối với tiêu chuẩn.
• Xác định các điểm chưa phù hợp của Hệ thống so với tiêu chuẩn mới. Lên kế hoạch để khắc phục chúng
• Thực hiện những hành động khắc phục. Cải tiến hệ thống để đáp ứng các yêu cầu mới.
• Đánh giá hiệu quả của việc thực hiện thông qua đánh giá nội bộ.

Đối tượng áp dụng Tiêu chuẩn ISO 50001:2018

Tiêu chuẩn ISO 50001 về quản lý Năng lượng có thể áp dụng cho bất kì tổ chức/doanh nghiệp nào không phân biệt ngành nghề và quy mô cũng như văn hóa xã hội.

Chứng nhận ISO 50001 dành cho Doanh nghiệp muốn kiểm soát cách sử dụng năng lượng. Hệ thống này đặc biệt có lợi cho các tổ chức sử dụng chi phí cho năng lượng lớn. Ví dụ: Sản xuất; Xây dựng; Vận chuyển, khai khoáng …vv.

1. Các doanh nghiệp sản xuất công nghiệp (Sử dụng năng lượng trọng điểm)

Đây là nhóm đối tượng có nhu cầu lớn nhất do chi phí năng lượng chiếm tỷ trọng cao trong giá thành sản phẩm. Bao gồm có các ngành công nghiệp nặng như sản xuất thép, xi măng, hóa chất hay luyện kim. Những doanh nghiệp chế biến thực phẩm, đồ uống vv

2. Các đơn vị vận tải và logistics

Bao gồm các tổ chức, đơn vị sở hữu đội xe lớn hoặc một hệ thống kho bãi khá phức tạp cần kiểm soát nhiên liệu và điện năng.

3. Các tòa nhà thương mại và dịch vụ

Những nơi có mức tiêu thụ điện cho hệ thống chiếu sáng, điều hòa không khí và thang máy rất cao. Những trung tâm thương mại hay siêu thị lớn, khách sạn cũng đều có thể áp dụng ISO 50001:2018

4. Các doanh nghiệp trong chuỗi cung ứng toàn cầu

Các nhà máy gia công cho các tập đoàn lớn (như Apple, Samsung, Nike, Adidas). Các tập đoàn này thường yêu cầu nhà cung cấp phải có chứng nhận ISO 50001 để đảm bảo mục tiêu giảm phát thải carbon toàn cầu.

“Nếu Doanh nghiệp của bạn đã áp dụng hệ thống quản lý môi trường ISO 14001. Bạn đã có một hệ thống quản lý sẵn thì việc áp dụng 50001 khá dễ dàng.”

Tầm quan trọng của ISO 50001:2018

Các nguồn năng lượng hiện tại có giới hạn và đang dần dần cạn kiệt và thiếu hụt. Chính điều này cũng đã khiến cho tổ chức của bạn cần thiết phải quản lý năng lượng một cách nghiêm túc hơn. Một số lý do giúp bạn nhận ra tầm quan trọng của việc vận hành một hệ thống Quản lý năng lượng theo ISO 50001.

• Nhiều thống kê cho thấy việc áp dụng ISO 50001 giúp sử dụng hiệu quả và tiết kiệm năng lượng giúp mang lại hiệu quả kinh tế cho Doanh Nghiệp.
• Bộ tiêu chuẩn ISO 50001 là tiêu chuẩn Quốc tế có uy tín nhất hiện nay về việc quản lý năng lượng.
• Các nước tiên tiến nhất thế giới hiện nay đang sử dụng và áp dụng ISO 50001 như Hoa Kì, Châu Âu, Anh, Trung Quốc vv.
• Là hệ thống chuẩn, ISO 50001 có thể tương thích với các MSS phổ biến rộng rãi khác như tiêu chuẩn ISO 9001 cho các hệ thống quản lý chất lượng, tiêu chuẩn ISO 14001 cho các hệ thống quản lý môi trường, v.v.

Cấu trúc của bộ tiêu chuẩn ISO 50001:2018

Bộ tiêu chuẩn ISO 50001:2018 phiên bản mới nhất được xây dựng phù hợp với các Cấu trúc cấp cao khác như ISO 9001:2015, điều này tạo thuận lợi cho việc tích hợp các hệ thống quản lí quan trọng khác như ISO 9001, ISO 14001. Cấu trúc cụ thể bao gồm các phần sau:

1. Phạm vi
2. Tài liệu tham khảo bản qui phạm
3. Điều khoản và định nghĩa
4. Bối cảnh của tổ chức
5. Khả năng lãnh đạo
6. Lập kế hoạch
7. Ủng hộ
8. Hoạt động
9. Đánh giá hiệu suất
10. Cải thiện

Nguyên tắc hoạt động mà tiêu chuẩn ISO 50001:2011 được áp dụng là chu trình PDCA: Hoạch định – Thực hiện – Kiểm tra – Cải tiến. Bất kỳ tổ chức nào cũng có thể áp dụng ISO 50001 dưới mọi quy mô lớn nhỏ. Tổ chức của bạn có thể thực hiện ISO 50001 riêng lẻ, hoặc kết hợp với các tiêu chuẩn tương thích như ISO 14001:2015, ISO 22000:2018.

Bộ tiêu chuẩn ISO 50001 thiết lập một khung tự nguyện cho bất kỳ loại tổ chức nào sử dụng công nghiệp năng lượng, tòa nhà và khu vực công.

• Quá trình thiết lập chính sách năng lượng

Tổ chức của bạn cần phải thiết lập tốt các chính sách năng lượng phản ánh các cam kết của lãnh đạo nhằm đạt được các cải tiến về hiệu suất năng lượng trong tổ chức.

• Quá trình hoạch định năng lượng

Hoạch định năng lượng chính là việc thiết lập tốt kế hoạch quản lý năng lượng bao gồm các nội dung cơ bản như:

– Xác định các yêu cầu pháp luật và yêu cầu khác mà tổ chức cần tuân thủ.

– Xem xét năng lượng

– Xác định đường năng lượng cơ sở và chỉ số hiệu suất năng lượng, các mục tiêu, chỉ tiêu năng lượng và các kế hoạch hành động quản lý năng lượng.

• Quá trình thực hiện và điều hành

Tại giai đoạn thực hiện và triển khai tốt các hoạt động quản lý cũng như điều hành dựa trên các kết quả đầu ra của hoạt động hoạch định năng lượng.

• Quá trình kiểm tra

Đây là quá trình tiến hành đánh giá kết quả và mức độ thực hiện các hoạt động quản lý năng lượng, việc triển khai được thực hiện thông qua nhiều hoạt động khác nhau.

• Quá trình xem xét 

Lãnh đạo cao nhất thể hiện vai trò của mình thông qua việc xem xét định kỳ HTQLNL nhằm đảm bảo nó luôn phù hợp và được duy trì có hiệu lực.

Lợi ích của doanh nghiệp khi áp dụng ISO 50001:2018

Khi tổ chức, doanh nghiệp của bạn áp dụng hiệu quả bộ tiêu chuẩn ISO 50001 có thể mang lại nhiều lợi ích thiết thực lâu dài cho doanh nghiệp trong việc sử dụng và tiết kiệm năng lượng. Những lợi ích đó có thể được kể đến như sau:

• Tiết kiệm chi phí: Hệ thống quản lý năng lượng theo bộ tiêu chuẩn ISO 50001 có thể giúp tổ chức của bạn sử dụng hiệu quả và tiết kiệm năng lượng từ đó giảm thiểu năng lượng bị hao hụt và tiết kiệm chi phí cho doanh nghiệp về lâu dài.
• Góp phần bảo vệ môi trường sống: Do tiết kiệm được năng lượng hiệu quả sẽ giúp bạn giảm thiểu được khí thải từ đó góp phần bảo vệ môi trường tốt hơn. Trước tình trạng nguồn tài nguyên đang suy giảm, sự ấm lên toàn cầu, biến đổi khí hậu, hiệu sáng nhà kính, sử dụng tiết kiệm năng lượng thực sự rất cần thiết.
• Hệ thống quản lý năng lượng theo ISO 50001 có thể giúp tạo hoạt động sản xuất hiệu quả hơn như giúp hạ giá thành sản phẩm, mà chất lượng vẫn giữ nguyên.
• Tạo lòng tin nơi khách hàng: Khi có chứng chỉ ISO 50001, khách hàng sẽ tin tưởng và ủng hộ, góp phần bảo vệ môi trường.
• Hệ thống ISO 50001 có thể giúp tổ chức, doanh nghiệp của bạn có thể phối hợp được với các chương trình năng lượng (Hiệu quả năng lượng, Sản xuất năng lượng, Năng lượng tái tạo và Năng lượng thay thế);
• Hệ thống ISO 50001 có thể giúp tạo được điều kiện ưu đãi về tài chính bên ngoài khác như cải thiện oạt động và quyết định các yếu tố về chi phí vốn cũng như thực hành quản lý tốt năng lượng tốt nhất.

Các bước triển khai áp dụng ISO 50001:2018 

1. Cam kết và khởi động từ lãnh đạo

Bước đầu tiên nhưng cực quan trọng bạn cần thiết phải có được sự cam kết của ban lãnh đạo về việc thực hiện tốt một hệ thống Quản lý Năng lượng. Bạn cần tiến hành thành lập Ban ISO về năng lượng để thực hiện.

Đồng thời tổ chức của bạn cần xác định phạm vi áp dụng EnMS (ví dụ: toàn bộ nhà máy, một dây chuyền cụ thể…).

2. Đào tạo và nâng cao nhận thức

Tổ chức của bạn cần phải tổ chức các buổi đào tạo nhận thức về bộ tiêu chuẩn ISO 50001:2018 cho toàn thể doanh nghiệp tại các bộ phận đặc biệt là những nhân viên trong ban ISO. Việc này giúp tổ chức nâng cao nhận thức về tiết kiệm năng lượng trong toàn tổ chức.

3. Đánh giá hiện trạng năng lượng

Tiếp theo bạn cần phải tiến hành phân tích hệ thống dữ liệu về tiêu thụ năng lượng hiện có của tổ chức mình. Đây chính là việc xác định các khu vực sử dụng năng lượng một cách đáng kể (SEUs). Vẽ sơ đồ dòng năng lượng (Energy Flow Diagram). Đánh giá rủi ro và cơ hội cải tiến hiệu suất năng lượng.

4. Thiết lập chính sách năng lượng

Tổ chức của bạn cần phải tiến hành soạn thảo một số tài liệu về chính sách năng lượng sao cho phù hợp với chiến lược của mình. Với loại chính sách này bạn cần phải cam kết tuân thủ đúng theo pháp luật và cải tiến một cách liên tục đê giúp cung cấp nguồn lực cho tổ chức áp dụng được hiệu quả hơn.

5. Xác định mục tiêu, chỉ tiêu và kế hoạch năng lượng

Tiếp theo bạn cần tiến hành đặt ra các mục tiêu về nguồn năng lượng cụ thể và có thể đo lường được. Tổ chức của bạn cần phải xây dựng được các chỉ tiêu riêng nhằm đạt được các mục tiêu đó một cách hiệu quả nhất.

6. Thiết lập và vận hành EnMS

Tổ chức cần tiến hành soạn thảo và ban hành tài liệu hệ thống: sổ tay EnMS, quy trình, hướng dẫn, biểu mẫu. Các quy trình sẽ cần được thiết lập và áp dụng thực tế nhằm kiểm soát năng lượng và thực hiện kiểm soát vận hành và bảo trì thiết bị, đầu tư cải tiến khi cần thiết.

7. Theo dõi và đo lường hiệu suất năng lượng

Sau khi hệ thống đã đi vào hoạt động thì bạn cần thiết phải đo lường, thu thập phân tích dữ liệu sử dụng và tiêu thụ năng lượng theo (EnPI). Đồng thời tổ chức của bạn cần phải kiểm tra mức đạt được so với mục tiêu đề ra.

8. Đánh giá nội bộ và hành động khắc phục

Tổ chức của bạn cần phải tổ chức đánh giá nội bộ định kỳ về EnMS. Ghi nhận và xử lý sự không phù hợp, đưa ra hành động khắc phục và phòng ngừa.

9. Rà soát của lãnh đạo

Tổ chức của bạn cần tiến hành tổ chức ra các cuộc họp để có thể Rà soát được một hệ thống quản lý năng lượng bởi lãnh đạo để đánh giá hiệu quả và định hướng cải tiến. Cập nhật lại mục tiêu, chính sách hoặc tài nguyên nếu cần.

10. Chứng nhận (nếu cần)

Sau khi tổ chức của bạn áp dụng hệ thống Quản lý năng lượng bài bản và tự tin chọn lựa đơn vị chứng nhận có đủ thẩm quyền. Khắc phục điểm chưa phù hợp (nếu có) và đạt chứng nhận ISO 50001:2018.

Tài liệu cần thiết trong quá trình triển khai:

Hiện nay bộ tài liệu cần thiết trong quá trình triển khai hệ thống ISO 50001 có thể được kể ra như sau:

• Mục tiêu & kế hoạch năng lượng
• Các quy trình vận hành, kiểm soát, giám sát
• Sổ tay năng lượng (Energy Manual)
• Chính sách năng lượng
• Bản đồ năng lượng, báo cáo đánh giá năng lượng
• Biểu mẫu ghi nhận dữ liệu năng lượng
• Báo cáo đánh giá nội bộ, rà soát lãnh đạo

Hy vọng với những kiến thức trên đây mà diendaniso cung cấp đã giúp bạn hiểu hơn về Hệ thống Quản Lý An Toàn Năng Lượng ISO 50001:2018! Để được tư vấn hướng dẫn triển khai ISO 50001 một cách hiệu quả nhất xin vui lòng liên hệ chúng tôi theo sdt: 0903485665