Tiêu chuẩn ISO 45001:2018 – Hệ thống Quản lý An toàn Sức khỏe Nghề nghiệp

Hiện nay, tai nạn lao động tại các ngành xây dựng và vận tải đang ở mức báo động, khiến việc chủ động phòng ngừa rủi ro trở thành yếu tố sống còn. Thay vì chỉ đối phó khi sự cố xảy ra, triển khai ISO 45001 giúp doanh nghiệp xây dựng hệ thống quản lý an toàn sức khỏe nghề nghiệp bài bản. Bài viết này, diendaniso sẽ cập nhật chi tiết về tiêu chuẩn ISO 45001:2018 mới nhất, giúp tối ưu hóa môi trường làm việc, bảo vệ nguồn nhân lực và nâng cao uy tín thương hiệu trên thị trường quốc tế.

ISO 45001 LÀ GÌ?

ISO 45001 là tiêu chuẩn quốc tế đầu tiên trên thế giới quy định các yêu cầu về Hệ thống quản lý an toàn và sức khỏe nghề nghiệp (OH&S). Với tên gọi chi tiết là bộ tiêu chuẩn ISO 45001:2018 về Quản lý An toàn Sức khỏe Nghề nghiệp được chuyển đổi từ hệ thống OHSAS 18001:2007 trước đó. Mục đích cốt lõi của tiêu chuẩn này là cung cấp một khung làm việc để doanh nghiệp cải thiện an toàn lao động, giảm thiểu rủi ro tại nơi làm việc và ngăn ngừa các bệnh tật hoặc tử vong liên quan đến nghề nghiệp.

Với những yêu cầu đòi hỏi các tổ chức, doanh nghiệp cần đáp ứng theo với mục tiêu chính:

• Giúp các tổ chức, doanh nghiệp thiết lập một hệ thống quản lý nhằm:
• Phòng ngừa tai nạn lao động và bệnh nghề nghiệp.
• Cải thiện điều kiện làm việc, đảm bảo sức khỏe và sự an toàn cho người lao động.
• Tuân thủ các quy định pháp luật liên quan đến an toàn lao động.

Nguồn tham khảo: iso.org, tcvn.gov.vn

Video giới thiệu ISO 45001:2018

NGUỒN GỐC RA ĐỜI CỦA ISO 45001

Sự ra đời của ISO 45001 không phải là một sự kiện ngẫu nhiên, mà là kết quả của một quá trình vận động kéo dài hàng thập kỷ nhằm thống nhất các tiêu chuẩn về an toàn lao động trên toàn cầu.

1. Thời kỳ trước ISO 45001: Sự thống trị của OHSAS 18001

Trước khi ISO 45001 xuất hiện, thế giới chưa có một tiêu chuẩn quốc tế thực thụ cho an toàn sức khỏe nghề nghiệp. Trước đó tổ chức có áp dụng OHSAS 18001 (Occupational Health and Safety Assessment Series) về an toàn sức khỏe nghề nghiệp trên toàn thế giới. 

• Nguồn gốc: Hệ thống OHSAS 18001 được ban hành lần đầu vào năm 1999 bởi Viện Tiêu chuẩn Anh (BSI) và một nhóm các tổ chức chứng nhận quốc tế.
• Hạn chế: Dù được chấp nhận rộng rãi, hệ thống OHSAS 18001 vẫn chỉ là tiêu chuẩn của một nhóm tổ chức, không mang tính toàn cầu và khó đồng bộ hoàn toàn với các tiêu chuẩn ISO khác như ISO 9001 hay ISO 14001.

2. Nhu cầu về một tiêu chuẩn toàn cầu

Đến năm 2010, Tổ chức tiêu chuẩn hóa Quốc tế ISO đã nhận thấy nhiều điểm hạn chế của hệ thống đang hiện hành và nhu cầu cấp thiết lúc đó là tạo ra một tiêu chuẩn có tính pháp lý và uy tín quốc tế cao nhất sử dụng chung ngôn ngữ và cấu trúc với các tiêu chuẩn khác. 

3. Quá trình soạn thảo gian nan

Năm 2013, một ban dự án mang tên ISO/PC 283 đã được thành lập với sự tham gia của các chuyên gia từ hơn 70 quốc gia.

Quá trình này kéo dài hơn 5 năm với nhiều vòng thảo luận khắt khe:

• Tháng 10/2013: Bắt đầu dự thảo đầu tiên.
• Năm 2016 – 2017: Trải qua các bản dự thảo (DIS và FDIS) để lấy ý kiến từ các quốc gia thành viên. Có những thời điểm dự thảo bị bác bỏ do sự khác biệt về luật pháp lao động giữa các châu lục.
• 12/03/2018: ISO 45001:2018 chính thức được ban hành, thay thế hoàn toàn cho OHSAS 18001.

4. Bước ngoặt 2026: Sự tích hợp Biến đổi khí hậu

Năm 2024 và mới nhất đây là năm 2026 tổ chức ISO đã bổ sung thêm các yêu cầu vè biến đổi khí hậu vào tất cả các tiêu chuẩn Quản lý bao gồm cả ISO 45001. Điều này đánh dấu một bước tiến mới: An toàn lao động hiện nay không chỉ là bảo hộ máy móc, mà còn là bảo vệ sức khỏe con người trước sự khắc nghiệt của môi trường và các yếu tố rủi ro hiện đại.

Tóm lại: ISO 45001 ra đời để “quốc tế hóa” các quy tắc an toàn, đưa sức khỏe người lao động trở thành một phần chiến lược trong sự phát triển bền vững của mọi tổ chức.

CHUYỂN ĐỔI TỪ OHSAS 18001:2007 SANG ISO 45001 

Theo tổ chức ISO thông báo thì thời gian chuyển đổi từ OHSAS 18001 sang ISO 45001 là 03 năm bắt đầu từ ngày 12 tháng 3 năm 2018. Tuy nhiên các tổ chức đang áp dụng OHSAS 18001 vẫn có thể được chứng nhận theo OHSAS hoặc giám sát theo tiêu chuẩn cũ cho đến ngày 12 tháng 3 năm 2021.

• Nếu tổ chức của bạn đã được chứng nhận trước ngày 12 tháng 3 năm 2018, việc đánh giá giám sát theo tiêu chuẩn cũ. Nhưng khi chứng nhận, thì bắt buộc phải chứng nhận theo ISO 45001. Vì thời điểm chứng nhận lại tiêu chuẩn cũ sẽ hết hạn.
• Nếu bạn chứng nhận sau ngày 12/03/2018. Doanh nghiệp nên lựa chọn chứng nhận theo ISO 45001.

DOANH NGHIỆP NÀO NÊN ÁP DỤNG ISO 45001

Tiêu chuẩn ISO 45001 được thiết kế với tính linh hoạt tối đa, cho phép mọi tổ chức không phân biệt quy mô hay loại hình kinh doanh đều có thể áp dụng. Tuy nhiên, các tổ chức áp dụng tiêu chuẩn này trở thành yêu cầu cấp thiết đối với các đơn vị hoạt động trong những lĩnh vực có rủi ro cao về bệnh nghề nghiệp điển hình như:

• Sản xuất & Công nghiệp nặng: Chế tạo cơ khí, luyện kim, hóa chất, năng lượng và sản xuất vật liệu xây dựng.
• Xây dựng & Hạ tầng: Các đơn vị thi công công trình dân dụng, công nghiệp và giao thông.
• Logistics & Vận tải: Chuỗi cung ứng, kho bãi và vận chuyển đa phương thức.
• Y tế & Nghiên cứu: Bệnh viện, phòng thí nghiệm có nguy cơ phơi nhiễm sinh học và hóa chất.
• Doanh nghiệp SMEs & Xuất khẩu: Các đơn vị muốn chuẩn hóa quy trình để đáp ứng yêu cầu khắt khe từ đối tác quốc tế.

Việc tổ chức của bạn thiết lập hệ thống quản lý theo bộ tiêu chuẩn ISO 45001 không chỉ là lời cam kết bảo vệ sức khỏe nhân viên mà còn giảm thiểu chi phí do sự cố, từ đó nâng tầm uy tín và tạo lợi thế cạnh tranh bền vững trên thị trường.

CẤU TRÚC CỦA TIÊU CHUẨN ISO 45001: 2018

Tiêu chuẩn ISO 45001 cũng được cấu tạo theo Cấu trúc cấp cao (HLS) được chia thành 10 điều khoản. ISO 45001 có cấu trúc rõ ràng xác định các yêu cầu phải đáp ứng khi áp dụng cho hệ thống quản lý OH & S.

Điều khoản từ 1-3 liên quan đến phạm vi, tài liệu viện dẫn rồi giới thiệu ko phải điều khoản bắt buộc còn từ điều khoản 4 đến 10 là bắt buộc doanh nghiệp phải thực hiện để chứng minh hệ thống an toàn sức khỏe nghề nghiệp phù hợp với hệ thống iso 45001:

• Điều khoản 4: Bối cảnh của Tổ chức.
• Điều khoản 5: Lãnh đạo và tham gia của mọi người.
• Điều khoản 6: Lập kế hoạch cho hệ thống OH & S.
• Điều khoản 7: Hỗ trợ.
• Điều khoản 8: Hoạt động.
• Điều khoản 9: Đánh giá hiệu suất.
• Điều khoản 10: Cải tiến

ĐIỂM NỔI BẬT CỦA ISO 45001:2018

• ISO 45001 được áp dụng dựa trên mô hình PDCA

Hệ thống quản lý an toàn sức khỏe nghề nghiệp đề cập trong ISO 45001 dựa trên mô hình PDCA: Hoạch định (P-Plan) – Thực hiện (D-Do) – Kiểm tra (C-Check) – Cải tiến (A-Act). Đây là mô hình phổ biến của các tiêu chuẩn quản lí của ISO. Các điều khoản của tiêu chuẩn được bố trí xoay quanh vòng tròn cải tiến này (hình bên dưới). Tuy nhiên, khái niệm PDCA còn dược thể hiện trong từng điều khoản, từng hoạt động của hệ thống quản lí an toàn sức khỏe nghề nghiệp.

Trong mô hình này các yếu tố được tóm tắt như sau:

• P- hoạch định: Xác định và đánh giá các mối nguy và cơ hội đối với an toàn sức khỏe nghề nghiệp, mối nguy và các cơ hội khác, thiết lập các mục tiêu và các quá trình cần thiết để đạt được kết quả của hệ thống quản lí an toàn sức khỏe nghề nghiệp đáp ứng chính sách của tổ chức.
• D- thực hiện: Triển khai thực hiện các quá trình đã hoạch định
• C- kiểm tra: Theo dõi và đo lường các hoạt động và quá trình liên quan đến chính sách và mục tiêu an toàn sức khỏe nghề nghiệp và báo cáo kết quả.
• A- Cải tiến: Thực hiện hành động để cải tiến liên tục kết quả thực hiện an toàn sức khỏe nghề nghiệp nhằm đạt được đầu tư ra dự kiến.

• Tư duy dựa trên rủi ro 

Giống như các hệ thống quản lí tiên tiến khác, hệ thống quản lí an toàn sức khỏe nghề nghiệp dựa trên cách tiếp cận theo quá trình và tư duy dựa trên rủi ro. Các cách tiếp cận này đảm bảo tính toàn diện của hệ thống.

Mọi hoạt động đều diễn ra theo những quá trình nhất định. Đó là những hoạt động hay các bước, có phối hợp với nhau để dần biến đổi các đầu vào (cái đã có) thành các đầu ra (kết quả, cái cần được tạo ra). Các yếu tố cần quan tâm kiểm soát bao gồm đầu vào, bản thân quá trình, và đầu ra.

Quá trình là các hoạt động có tương tác với nhau, được kiểm soát theo những cách thức xác định, trong những điều kiện nhất định nhằm hướng tới mục tiêu đã biết. Để xác định các yếu tố cần kiểm soát người ta phải trả lời các câu hỏi sau:

• Ai (who): Phải xác định trách nhiệm, quyền hạn, yêu càu năng lượng của các cá nhân tham gia vào quá trình.
• Làm gì (what): Xác định rõ đối tượng của hoạt động
• Làm như thế nào (How): Phương pháp cụ thể để thực hiện công việc. Thường có nhiều hơn một phương pháp để thực hiện một công việc, tổ chức cần quyết định lựa chọn một phương pháp cụ thể để đảm bảo tính nhất quán và thống nhất. Phương pháp có thể thay đổi nếu kết quả cho thấy nó không phù hợp.
• Làm khi nào (when): Các hoạt động có tương quan qua lại với nhau và một hoạt động cụ thể cần được thực hiện vào đúng thời điểm thích hợp để đảm bảo kết quả và hiệu quả cao nhất. Thời điểm thích hợp là khi các hoạt động trước đó theo kế hoạch định đã được thực hiện và có kết quả, và đủ để các hoạt động tiếp theo được triển khai theo đúng kế hoạch.
• Lý do/ mục đích của quá trình (why): Việc hiểu rõ tầm quan trọng của hoạt động cần thực hiện và kết quả của nó rất quan trọng để ngăn ngừa các kết quả không mong muốn và đảm bảo sự phối hợp nhịp nhàng của các quá trình.
• Các điều kiện (where): Các điều kiện cụ thể của nơi diễn ra hoạt động có ảnh hưởng tới kết quả. Đó là các điều kiện môi trường, việc bố trí nhà xưởng, máy móc, thiết bị.. phù hợp với yêu cầu hoạt động.

Tư duy dựa trên rủi ro gợi ý rằng khi lựa chọn các giải pháp phải luôn tính tới các rủi ro và cơ hội có thể gặp phải, đánh giá các rủi ro và cơ hội có thể gặp phải và đưa ra phương án tối ưu nhất. Việc phân tích các rủi ro có thể dựa vào các sự kiện đã xảy ra với tổ chức hoặc ở những tổ chức khác và dựa vào dự báo trên cơ sở kiến thức và kinh nghiệm. Có nhiều phương pháp khác nhau để đánh giá rủi ro. Nhưng thông thường, rủi ro được hiểu là sự kết hợp của khả năng xảy ra một mối nguy (nguy cơ) và hậu quả của mối nguy đó. Nếu người ta dùng điểm số để đánh giá các khả năng và hậu quả thì rủi ro là tích của các số điểm đó. Dựa trên kết quả đánh giá rủi ro, tổ chức sẽ ưu tiên thực hiện các biện pháp ứng phó theo mức độ.

Rủi ro và cơ hội có thể thay đổi khi bối cảnh hoạt động của tổ chức thay đổi (ví dụ thay đổi công nghệ, thay đổi trong các yêu cầu pháp luật,..) Do đó, rủi ro và cơ hội cần được xem xét ngay từ khi bắt đầu thiết kế hệ thống, được xem xét lại một cách định kỳ và khi có thay đổi.

• Cấu trúc cấp cao (HLS) – Dễ dàng tích hợp

ISO 45001 sử dụng cấu trúc High-Level Structure (HLS). Đây là “ngôn ngữ chung” của các tiêu chuẩn quốc tế hiện đại.

Lợi ích: Doanh nghiệp có thể tích hợp đồng bộ với ISO 9001 (Chất lượng) và ISO 14001 (Môi trường) mà không bị chồng chéo quy trình, giúp tiết kiệm thời gian và chi phí vận hành.

• Sự cam kết của Lãnh đạo (Leadership)

Điểm khác biệt lớn nhất là vai trò của ban lãnh đạo. Trong các tiêu chuẩn cũ, an toàn lao động thường được phó mặc cho cán bộ an toàn hoặc kỹ thuật.

Điểm mới: ISO 45001 yêu cầu lãnh đạo cao nhất phải trực tiếp tham gia, cam kết và chịu trách nhiệm về an toàn sức khỏe của nhân viên, coi đây là một phần cốt lõi trong chiến lược kinh doanh.

• Tập trung vào “Bối cảnh tổ chức”

Tiêu chuẩn yêu cầu doanh nghiệp phải nhìn nhận rộng hơn thay vì chỉ nhìn vào nội bộ.

Nội dung: Bạn phải xem xét các yếu tố bên ngoài (luật pháp, kinh tế, công nghệ) và mong đợi của các bên liên quan (khách hàng, cộng đồng, đối tác). Điều này giúp hệ thống quản lý trở nên thực tế và có tầm nhìn xa hơn.

• Vai trò của người lao động được nâng cao

Tiêu chuẩn mới đặt người lao động vào vị trí trung tâm của hệ thống yêu cầu thiết lập các cơ chế để nhân viên tham gia thảo luận, đóng góp ý kiến và báo cáo các mối nguy mà không sợ bị trù dập. Điều này tạo nên một văn hóa an toàn tự giác trong toàn doanh nghiệp.

LỢI ÍCH KHI DOANH NGHIỆP ÁP DỤNG TIÊU CHUẨN ISO 45001:2018

Việc vận hành thành công hệ thống quản lý theo tiêu chuẩn ISO 45001:2018 không chỉ là lời cam kết về an toàn mà còn mang lại những lợi ích đột phá cho sự phát triển bền vững của doanh nghiệp:

1. Nâng cao an toàn và sức khỏe người lao động

Áp dụng bộ tiêu chuẩn ISO 45001 có thể giúp cho các tổ chức, doanh nghiệp giảm thiểu tai nạn lao động, bệnh nghề nghiệp từ đó cải thiện được tốt các điều kiện làm việc và an toàn trong toàn bộ tổ chức. Điều này giúp nhân viên yên tâm hơn khi làm việc từ đó ra tăng năng suất.

2. Giảm rủi ro và chi phí phát sinh

Áp dụng tiêu chuẩn ISO 45001 có thể giúp cho tổ chức của bạn hạn chế được các tổn thất về mặt tài chính do các tai nạn lao động gây ra. Đồng thời giúp giảm thiểu được các nguy cơ vi phạm pháp luật và các hình phạt hành chính.

3. Tuân thủ quy định pháp luật về an toàn lao động

Khi áp dụng ISO 45001 bài bản và hiêu quả có thể giúp đáp ứng tốt các yêu cầu về mặt pháp lý và quy định của nhà nước sở tại.

4. Nâng cao hình ảnh và uy tín thương hiệu

Một tổ chức có được giấy chứng nhận ISO 45001 có thể chứng minh được với đối tác, khách hàng có trách nhiệm với người lao động cũng như cam kết mạnh mẽ với đối tác và người lao động. Từ đó giúp khách hàng tin tưởng và nâng cao hình ảnh trong mắt khách hàng.

5. Cải thiện hệ thống quản lý và vận hành nội bộ

Bộ tiêu chuẩn ISO 45001 thúc đẩy quy trình đánh giá rủi ro, kiểm soát nội bộ và liên tục cải tiến. Nâng cao hiệu quả quản lý nhân sự, sản xuất và vận hành.

QUY TRÌNH XÂY DỰNG ISO 45001:2018

Để xây dựng và áp dụng hệ thống quản lý chất lượng theo ISO 45001 thành công thì cần có quy trình rõ ràng. Quy trình xây dựng và áp dụng tiêu chuẩn được thực hiện theo tình tự các bước sau:

> TÀI LIỆU TIÊU CHUẨN ISO 14001:2015 – HỆ THỐNG QUẢN LÝ MÔI TRƯỜNG

Hy vọng những kiến thức trên đây mà diendaniso cung cấp đã giúp bạn hiểu hơn về Hệ thống Quản Lý An Toàn Sức Khỏe Nghề Nghiệp ISO 45001:2018 ! Mọi thông tin trong bài viết mang tính tham khảo. Độc giả nên liên hệ chuyên gia tư vấn để áp dụng phù hợp theo từng loại hình doanh nghiệp.